Monitoring owadów

monitoring szkodników

Czym jest monitoring aktywności owadów?

Monitoring aktywności owadów to regularne wykonywanie zaplanowanych obserwacji i pomiarów aktywności owadów.

W jakim celu przeprowadzany jest monitoring aktywności owadów?

Monitoring aktywności owadów znany też jako monitoring sanitarny pozwala na uzyskanie szeregu istotnych informacji. Dzięki właściwie przeprowadzonemu monitoringowi owadów można uzyskać informacje na temat:

Liczebności owadów

Miejsc występowania owadów

Gatunków owadów występujących w danym miejscu

Uzyskiwane podczas monitoringu owadów informacje używane są do oceny skuteczności przeprowadzonych w przeszłości działań mających na celu wyeliminowanie obecności owadów lub zmniejszenie ich liczebności oraz do planowania przyszłych działań mających na celu wyeliminowanie owadów z danego miejsca lub zmniejszenie ich liczebności. Wczesne wykrycie obecności niepożądanych owadów pozwala na odpowiednie szybkie podjecie działań mających na celu ich wytępienie lub przynajmniej ograniczenie ich liczebności. Szybkie wytępienie szkodników pozwala na uniknięcie szkodliwych skutków związanych z ich obecnością takich jak między innymi zmniejszenie ilości żywności na skutek jej zjedzenia przez owady i zmniejszenie jakości pozostałej żywności na skutek jej zanieczyszczenia przez odchody owadów i ich wylinki. Monitoring owadów powinien być przeprowadzany przynajmniej raz w miesiącu. Monitoring poziomu aktywności owadów powinien być prowadzony systematycznie bez względu na wynik. Niedopuszczalnym jest zaprzestanie prowadzenia monitoringu poziomu aktywności owadów ze względu na brak owadów. Uzyskane w trakcie monitoringu aktywności owadów informacje zapisywane są na karcie kontroli obecności szkodników.

W jakich miejscach przeprowadzany jest monitoring aktywności owadów?

Monitoring owadów powinien być stale przeprowadzany w miejscach zajmujących się przetwarzaniem, magazynowaniem lub handlem żywnością takich jak rzeźnie, masarnie, piekarnie, zakłady przetwórstwa spożywczego, magazyny żywności w tym również magazyny zbożowe, sklepy spożywcze, hurtownie spożywcze, bary restauracje i inne.

Jakie są metody monitoringu owadów?

Istnieje wiele metod monitoringu owadów. Zaliczamy do nich:

Wywiady przeprowadzane wśród pracowników danego zakładu

Inspekcje wizualne dotyczące powierzchni przechowywanych lub przetwarzanych produktów

Pobieranie próbek surowców i produktów

Przegląd urządzeń przeznaczonych do monitorowania aktywności owadów

Szczególnie duże znaczenie ma przegląd urządzeń przeznaczonych do monitorowania poziomu aktywności owadów dlatego metodę tą omówimy szerzej w następnej części artykułu. Do monitoringu różnych grup owadów używa się odmiennych urządzeń do monitorowania poziomu aktywności owadów. Do monitorowania poziomu aktywności owadów biegających używa się pułapek lepowych, monitorowanie poziomu aktywności owadów latających odbywa się przy pomocy lamp owadobójczych, a monitorowanie poziomu aktywności owadów magazynowych odbywa się przy pomocy pułapek feromonowych lub pułapek z atraktantami.

Pułapki z wkładkami lepowymi

Monitoring owadów biegających przeprowadzany jest poprzez ustawianie detektorów owadów wyposażonych w wkładki lepowe. Owady przyciągane są do pułapek lepowych przy pomocy feromonów i atraktantów zawartych w pastylkach lub w kleju. Detektory lepowe umieszczane są w pobliżu zlewów, toalet, umywalek, szafek pracowniczych oraz w pobliżu urządzeń kuchennych. Detektory z wkładkami lepowymi skutecznie monitorują aktywność karaluchów, rybików i prusaków. Wkłady lepowe umożliwiają nie tylko monitorowanie poziomu aktywności owadów, ale jednocześnie zwalczają te zwierzęta. Poniżej omówimy szerzej dwa rodzaje pułapek lepowych czyli pułapki feromonowe i pułapki z atraktantami.

Pułapki feromonowe

Pierwszym rodzajem pułapek lepowych który omówimy są pułapki feromonowe. Istnieje wiele rodzajów pułapek feromonowych różniących się między sobą kształtami i rozmiarami. Feromonami nazywamy wydzielane przez dany organizm substancje chemiczne na które inne osobniki tego samego gatunku reagują w określony sposób. Feromonami mogą być różnego rodzaju substancje w tym między innymi węglowodory, związki aromatyczne i alifatyczne kwasy karboksylowe i ich estry, ketokwasy, aldehydy, fenole i alkohole. Ze względu na funkcje wyróżniamy feromony znacznikowe, feromony alarmowe, feromony płciowe, feromony agregacyjne, feromony terytorialne i inne. Gruczoły wydzielające feromony najczęściej znajduj się w okolicy narządów płciowych owadów.

Feromony zwalczają owady na kilka sposobów. Mogą służyć do wyłapywania owadów, zabijania owadów lub do zakłócania komunikacji pomiędzy samcami a samicami owadów.

Pułapki feromonowe posiadają szereg zalet. Działają selektywnie zabijając tylko wybrany gatunek owada. Są bezpieczne dla środowiska, a owady nie potrafią uodparniać się na ich działanie. Pułapki feromonowe mogą być wykorzystywane zarówno do monitoringu owadów jak i do zwalczania owadów. Niestety pułapki feromonowe nie zabijają wszystkich osobników należących do danego gatunku owadów, a jedynie utrzymują ich liczebność na niskim poziomie.

Atraktanty

Pułapki atraktantowe wabią owady poprzez wydzielanie zapachu przypominającego pokarm. Są one skuteczną metodą monitoringu poziomu aktywności os i wywilżn. Jeśli monitorujemy aktywność os lub wywilżn przy pomocy pułapek atraktantowych powinniśmy umieścić pułapki atraktantowe z dala od konsumentów, a najlepiej na zewnątrz budynku. Pozwoli to na ograniczanie ilości a tym samym uciążliwości owadów przedostających się do wnętrza budynku.

Lampy owadobójcze

Monitoring owadów latających przeprowadzany jest przy pomocy lepowych i rażących lamp owadobójczych wydzielających niewidzialne dla ludzi, ale skutecznie przyciągające owady światło ultrafioletowe.

Lampy rażące wyposażone są w siatkę rażącą przez którą przebiega prąd o niskim natężeniu i wysokim napięciu. Owady, które dotkną siatki rażącej trafiają do rynienki. Lampy rażące są mniej popularne od lepowych ponieważ zanieczyszczają one powierzchnię wokół siebie drobnymi cząstkami owadów. Oprócz lamp rażących zasilanych z sieci elektrycznych istnieją też lampy rażące zasilane akumulatorowo. Tego typu lampy owadobójcze nie są jednak używane w monitoringu poziomu aktywności owadów w zakładach. Używane są one głównie w miejscach w których nie ma dostępu do prądu takich jak na przykład biwaki.

Lampy lepowe są najpopularniejszym rodzajem lamp owadobójczych. Owady łapane są w nich na kleistą powierzchnię. Tego typu lampy wymagają regularnego serwisowania. Skuteczność lamp lepowych skutecznie zwiększa użycie lepu nasączonego feromonami. Rozwiązanie to nie jest jednak standardem i stosowane jest jedynie w nielicznych modelach lamp lepowych.

Na rynku dostępnych jest wiele modeli za równo rażących jak i lepowych lamp owadobójczych. Obudowy lamp owadobójczych najczęściej wykonywane są z malowanej proszkowo stali, aluminium, nierdzewnej stali szlachetnej lub tworzyw sztucznych. Stale pojawiają się nowe modele lamp owadobójczych. Na rynku dostępne są modele przystosowane do działania w warunkach wysokiej wilgotności, przystosowane do wymiany lepów i świetlówek bez użycia narzędzi. Istnieją też modele lamp owadobójczych przy projektowaniu których duży nacisk położono na ich wygląd dzięki czemu dobrze nadają się one do stosowania w miejscach w których są one dobrze widoczne dla osób odwiedzających dane miejsce takich jak miejsca użyteczności publicznej, hotele i domy prywatne. Lampy owadobójcze mogą być podwieszane do sufitu, stawiane na podłożu lub montowane na ścianie.

Niezwykle ważne jest właściwe umiejscowienie lamp owadobójczych. Wybór odpowiednich miejsc umieszczenia lamp z pozoru wydaje się łatwy, ale wcale tak nie jest. Lampy owadobójcze powinny być umiejscowione w taki sposób aby wyłapywać owady zanim przedostaną się one do miejsc w których przechowywana jest żywność lub odciągać je od miejsc w których przechowywana jest żywność i klientów. Poznanie dróg którymi owady przedostają się do danego miejsca jest niezbędne do właściwego umiejscowienia lamp owadobójczych. Lampy nie powinny być umieszczone w miejscu w którym konkurowały by z światłem słonecznym lub ze sztucznym oświetleniem, naprzeciwko drzwi i okien, w miejscach w których występuje intensywny ruch powietrza, nad otwartymi produktami spożywczymi oraz na zewnątrz budynków. Wszystkie rodzaje lamp owadobójczych wymagają regularnych kontroli. Raz do roku należy wymieniać świetlówki w lampach owadobójczych. Lampy owadobójcze powinny działać bez przerwy przez całą dobę przez wszystkie dni w roku. Monitoring i zwalczanie owadów latających za pomocą lamp owadobójczych lepowych i rażących jest na chwilę obecną najbardziej efektywną metodą w pomieszczeniach, ponieważ wszystkie owady latające wabi promieniowanie UV. Stosowanie lamp owadobójczych pozwala w znacznym stopniu ograniczyć przeprowadzanie zabiegów chemicznych, przez co nie ma konieczności zamykania obiektu w którym stosowane są tego typu lampy na czas dezynsekcji oraz nie wymaga dodatkowego nakładu pracy jakim jest zmywanie powierzchni ścian, podłóg oraz urządzeń kuchennych i magazynowych.

Przykłady błędnego monitoringu poziomu aktywności owadów

Urządzenia do monitorowania aktywności owadów zazwyczaj rozkładane są przez pracowników firm DDD. Osoby pracujące w miejscach w których przeprowadzany jest monitoring aktywności owadów nie powinni ich przemieszczać, dotykać, zalewać wodą, ani usuwać znajdujących się na nich oznaczeń. Prawidłowe przeprowadzenie monitoringu aktywności owadów nie jest zadaniem łatwym dlatego tak samo jak zwalczanie szkodników zadanie te powinno zostać powierzone specjalistycznej firmie z branży DDD. Aby pokazać jak trudne jest to zadanie posłużymy się przykładem monitorowania obecności moli spożywczych przy pomocy pułapek feromonowych. Załóżmy że pułapki feromonowe nie wykazały obecności moli spożywczych lub wykazały że jest ich mniej niż było. Może to oznaczać, że moli jest mniej, a przeprowadzone zabiegi zwalczania szkodników były skuteczne, ale może to też oznaczać że:

Pułapka feromonowi została zanieczyszczona substancjami o silnym zapachu niwelującymi działanie feromonów (pestycydy, tytoń, woda kolońska)

Dyspenser i powierzchnia lepowa pułapki feromonowej pokryte zostały kurzem

Dyspenser feromonów nie został umieszczony w pułapce feromonowej

Populacja moli spożywczych występująca w danym miejscu jest w stadium larwalnym

Pułapka feromonowa jest stara w związku z czym jej skuteczność zmniejszyła się lub stała się ona całkowicie nieskuteczna

Cele monitorowania poziomu aktywności szkodników

Właściwie przeprowadzony program ochrony przed szkodnikami pozwala na uzyskanie danych niezbędnych do podjęcia odpowiednich działań korygujących w ramach programu ochrony przed szkodnikami takich jak między innymi zwiększenie owadoszczelności danego budynku poprzez założenie barier blokujących owadom dostęp do wnętrza budynku takich jak miedzy innymi siatki na okna, częste usuwanie odpadów poprodukcyjnych, odpowiednie zabezpieczenie powstających odpadów przed owadami i zapewnienie odpowiednich warunków przechowywania żywności.

Monitoring poziomu aktywności szkodników jako element IPM, GHP i HACCP

Właściwy monitoring poziomu aktywności szkodników jest podstawą IPM czyli zintegrowanych metod ochrony przed szkodnikami. IPM (Integrated Pest Menagement) polega na wykorzystaniu wszystkich dostępnych sposobów i metod zwalczania szkodników. Według definicji opracowanej przez FAO Integrowana ochrona przed szkodnikami (IPM) oznacza

  • Staranne rozważenie wszystkich dostępnych technik kontroli szkodników
  • włączenie odpowiednich środków, które hamują rozwój populacji szkodników i utrzymują środki ochrony roślin i inne interwencje na uzasadnionych ekonomicznie poziomach, oraz zmniejszają lub minimalizują ryzyko dla zdrowia ludzi i środowiska naturalnego.

IPM kładzie duży nacisk na uzyskanie zdrowych plonów przy minimalnych zakłóceniach funkcjonowania ekosystemu rolniczego i zachęca do korzystania z naturalnych mechanizmów kontroli szkodników. Integrowane metody ochrony przed szkodnikami są podstawa Dobrych praktyk higienicznych. Dobre praktyki higieniczne obok Dobrych praktyk produkcyjnych są procedurami mającymi na celu wyeliminowanie czynników świadczących o złym stanie sanitarnym co ma uniemożliwić powstanie zagrożenia dla wytwarzanych w danym zakładzie produktów. Wdrożenie w danym zakładzie dobrych praktyk higienicznych to pierwszy krok do wdrożenia w danym zakładzie systemu HACCP. Zgodnie z ustawą z dnia 8 stycznia 2010r o zmianie ustawy o bezpieczeństwie żywości i żywienia oraz niektórych innych ustaw do wdrożenia systemu HACCP zobowiązane są wszystkie zakłady zajmujące się produkcją żywności lub jej obrotem. HACCP to system mający na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń z punktu widzenia wymagań zdrowotnych żywności na wszystkich etapach produkcji i obrotu żywnością oraz określenie metod eliminacji lub ograniczania zagrożeń dla żywności

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s